Antykoncepcja, oprócz przeciwwskazań etycznych, ma także negatywne skutki medyczne. Najczęściej są one ignorowane przez same kobiety, pod pretekstem: "mnie to nie dotyczy". Zobaczmy co na ten temat mówi specjalista, dr Sławomir Laufer.

Układ krążenia

,,Używanie doustnych środków antykoncepcyjnych jest związane ze wzrostem ryzyka ciężkich chorób, takich, jak zmiany zakrzepowo-zatorowe, zawał serca, czy udar." - cytat z ulotki dołączonej do jednego z dostępnych na rynku polskim preparatu antykoncepcyjnego.

Zawał serca

U kobiet stosujących antykoncepcję doustną stwierdzono większą częstość występowania zawałów serca. Ryzyko wzrasta znacznie, jeżeli pacjentka przekroczyła 35 rok życia lub/i pali papierosy (bezwzględne p.-wskazanie do OC). Na wystąpienie zawału serca narażona jest szczególnie pacjentka stosująca preparaty antykoncepcyjne pierwszej generacji. Przyczyny tego są złożone:

Niekorzystne zmiany profilu lipidowego

Ryzyko rozwoju choroby wieńcowej wzrasta przy podwyższonym stężeniu cholesterolu całkowitego oraz frakcji LDL-cholesterolu. Natomiast frakcja HDL-cholesterolu ma działanie ochronne (jest to tzw. dobry choresterol) i ryzyko chorób serca wzrasta przy niskim poziomie tej frakcji. Zmiany w profilu lipidowym zależne sa od rodzaju i dawki hormonów użytych w preparacie. Ogólnie mówiąc składowa progestagenna wywiera działanie niekorzystne, zmniejszając poziom HDL-cholesterolu oraz zwiększając poziom frakcji LDL. Składowa estrogenna działa odwrotnie, wywiera więc działanie ochronne, ale jednak działania niekorzystne przeważają i częstość zawałów serca u kobiet stosujących antykoncepcję hormonalną jest większa, niż w całej populacji.

Zmiany w układzie krzepnięcia

Powodują one wzrost częstości występowania choroby zatorowo zakrzepowej oraz zatoru naczyń mózgowych. Mają też wpływ na zwiększenie częstości zawałów serca. Związane są ze składową estrogenową tabletek antykoncepcyjnych.

Zaburzenia metabolizmu węglowodanów

Cukrzyca przyspiesza rozwój choroby niedokrwiennej serca. Podczas stosowania preparatów zawierających progestageny może dojść do powstania zespołu oporności na insulinę. Antykoncepcja hormonalna powoduje wzrost ryzyka wystąpienia cukrzycy.

Choroba zatorowo - zakrzepowa

Problem ten jest jeszcze mało znany w naszym społeczeństwie, gdyż u kobiet przed menopauzą, nie stosujących antykoncepcji hormonalnej, choroba ta występuje rzadko. Najczęściej jest związana z dodatkowymi czynnikami - inną chorobą wymagającą hospitalizacji albo przynajmniej leżenia w łóżku, zabiegami operacyjnymi, szczególnie powikłanymi zakażeniami lub związanymi z unieruchomieniem pacjentki oraz porodem.
Większość ludzi jest przekonana, że krew w żyłach zawsze płynie, a nigdy nie krzepnie, więc ryzyko tej choroby jest lekceważone. Tymczasem stosowanie hormonalnej antykoncepcji może powodować wystąpienie choroby zatorowo - zakrzepowej u zupełnie zdrowej młodej kobiety. Ryzyko to jest związane ze składową estrogenową preparatu i jest szczególnie wysokie, jeżeli  pacjentka pali papierosy.

Powikłaniem zatoru, który wytworzył się w układzie żylnym (najczęściej w żyłach podudzia) może być przemieszczenie się zakrzepu do tętnic płucnych i spowodowanie zatoru płuc. Powikłanie to może okazać się śmiertelne. Ryzyko choroby zatorowo - zakrzepowej jest najwyższe u kobiet stosujących preparaty antykoncepcyjne trzeciej generacji.

Szczególnie niebezpieczne jest zastosowanie OC z EE jeszcze w połogu u kobiety niekarmiącej. Dopiero po upływie 3-6 tygodni po porodzie aktywność czynników krzepnięcia i czynników fibrynolitycznych powraca do stanów sprzed ciąży.

Nadciśnienie tętnicze

Antykoncepcja hormonalna może prowadzić do podwyższenia skurczowego oraz rozkurczowego ciśnienia krwi. Za rozwój nadciśnienia tętniczego odpowiedzialna jest najprawdopodobniej składowa progestagenowa preparatów antykoncepcyjnych.

Wzrost ciśnienia tętniczego przy stosowaniu doustnych środków antykoncepcyjnych, jest zależny od wieku pacjentki i dla kobiet po 35 roku życia wynosi średnio dla ciśnienia skurczowego 33 mm Hg i 19 mm Hg dla ciśnienia rozkurczowego. Wartości te dla kontrolnej grupy wiekowej nie stosującej antykoncepcji hormonalnej wynoszą odpowiednio 12 i 3 mm Hg

Krwotoczny i niedokrwienny udar mózgu

Wzrost ryzyka udaru mózgu związany jest ze składnikiem estrogenowym tabletki antykoncepcynej i jest zależny od dawki oraz czasu przyjmowania hormonów. Ryzyko udaru wzrasta znacznie u pacjentki palącej papierosy lub/i cierpiącej na nadciśnienie tętnicze.

"Ryzyko udaru przy nadciśnieniu tętniczym i stosowaniu antykoncepcji hormonalnej wzrasta dziesięciokrotnie w porównaniu z grupą kontrolną, a samo stosowanie antykoncepcji hormonalnej, u osób nie obarczonych innymi czynnikami ryzyka wystąpienia udaru mózgu, zwiększa ryzyko jego wystąpienia trzykrotnie." (Na podstawie badań - L.Rosenberg i in., Am. J of Ob/Gyn wrzesień 1997)

Inne

Powikłaniem antykoncepcji hormonalnej może być niewydolność naczyń krwionośnych ośrodkowego układu nerwowego, co może powodować bóle głowy, zaburzenia widzenia, utratę przytomności, drgawki.

Podsumowanie

Preparaty antykoncepcyjne pierwszej generacji powodują prawie dwukrotny wzrost ryzyka udaru mózgu oraz choroby zatorowo - zakrzepowej, a niemal 5-krotny wzrost ryzyka zawału serca. Preparaty trzeciej generacji odznaczają się podwyższonym ponad dwukrotnie ryzykiem choroby zatorowo - zakrzepowej. Ryzyko stosowania preparatów drugiej generacji jest mieszane. Nie istnieją hormonalne środki antykoncepcyjne, które nie zwiększałyby ryzyka ciężkich chorób układu sercowo - naczyniowego. Należy też pamiętać, że ryzyko tych chorób, w wielu przypadkach nie zmniejsza się po odstawieniu antykoncepcji hormonalnej.